برفک دهان یا کاندیدیاز دهانی نوعی عفونتمیباشد که معمولا منشا و عامل اصلی بروز آن قارچی به نام کاندیدا آلبیکانس (Candida albicans) است. این قارچ در بدن بسیاری از افراد بهطور طبیعی در دهان، دستگاه گوارش و پوست وجود دارد و در حالت عادی، منجر به بروز مشکلی خاصی نمیشود. اما در شرایطی که تعادل میکروبی دهان بههم میخورد، رشد این قارچ از حد نرمال بیشتر شده و به صورت لکههای سفید یا کرمرنگ در دهان ظاهر میشود. سالمندان، نوزادان، کسانی که سیستم ایمنی ضعیف دارند یا از کورتونها و آنتیبیوتیکها استفاده میکنند، بیشتر از سایرین دچار برفک دهان میشوند. البته این عارضه ممکن است در افراد سالم هم در شرایط خاص ایجاد شود. ما در این مقاله به بررسی ابعاد مختلف برفک دهان پرداختهایم؛ بنابراین اگر به دنبال یک راهنمای جامع درباره این بیماری دهان هستید، تا پایان این مطلب ما را همراهی کنید.
علائم برفک دهان چیست؟
علائم این عارضه با توجه به شدت آن متفاوت است، اما با این وجود از شایعترین نشانههای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بروز لکههای سفید یا زرد کرمرنگ روی زبان، کام، لثه، یا داخل گونهها
- احساس درد یا سوزش در دهان یا گلو، به خصوص در زمانهای خوردن یا بلعیدن
- احساس طعم ناخوشایند یا خشکی دهان
- ایجاد ترک در گوشه لبها (کاندیدیاز گوشه دهان)
- احساس طعم فلز در دهان یا کاهش چشایی
نکته: برفک دهان در نوزادان ممکن است منجر به بیقراری کودک هنگام شیر خوردن شود. در بزرگسالان، در شرایطی که قارچ تا گلو یا مری گسترش مییابد، معمولا بلعیدن غذا دردناک و سخت شود.
علت برفک دهان چیست؟
علت اصلی عارضه برفک دهان، رشد بیش از اندازه قارچ کاندیدا در دهان است. از جمله مهمترین عواملی که این رشد را تحریک میکنند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- استفاده از آنتیبیوتیکها: آنتیبیوتیکها با حذف باکتریهای مفید دهان، فضا را برای رشد قارچها فراهم میکنند.
- ضعف سیستم ایمنی: افرادی که به HIV هستند، بیماران سرطانی تحت شیمیدرمانی یا کسانی که داروهای سرکوبکننده ایمنی مصرف میکنند، در مقایسه با دیگران بیشتر در معرض خطر ابتلا به برفک دهان هستند.
- استفاده از اسپری یا قرصهای کورتونی (مثل برای آسم): اگر پس از هر بار استفاده از این موارد دهان شسته نشود، فرصت مناسبی برای رشد قارچ مهیا میشود.
- دیابت کنترلنشده: بالا بودن سطح قند در بزاق دهان، محیط را برای رشد قارچها مناسب میکند.
- خشکی دهان: کمبود بزاق، به خصوص در کسانی که داروهای خاص مصرف میکنند، زمینهساز بروز عفونت قارچی مانند برفک دهان میباشد.
- استفاده از دندان مصنوعی کثیف یا نامناسب: انتقال آلودگی از طریق دندانهای مصنوعی میتواند سبب رشد قارچ شود.
- سیگار کشیدن: استعمال دخانیات بهویژه سیگار کشیدن میتواند عاملی برای بروز برفک دهان باشد.
نکته: گاهی داشتن استرس و اضطراب یا تغییرات هورمونی هم میتوانند در بروز برفک موثر واقع شوند.
روش تشخیص برفک دهان چگونه است؟
معمولا پزشک یا دندانپزشک با با معاینه دهان میتوانند بروز این عارضه را تشخیص دهند. به طور کلی وجود لکههای سفید برفکی روی زبان یا لثه، نشانهی واضحی از بروز برفک دهان است. در بسیاری از مواقع پزشک با دیدن ظاهر ضایعات، میتواند این بیماری را تشخیص دهد. اما در مواردی که بیماری شدید یا مکرر باشد، ممکن است پزشک موارد زیر را دستور دهد:
- نمونهبرداری (سوآب) از ضایعه زیر میکروسکوپ، به منظور بررسی نوع قارچ
- تجویز آزمایش خون یا آندوسکوپی در صورت گسترش عفونت به مری
- انجام آزمایشهای تکمیلی برای بررسی علت زمینهای در بیماران مبتلا به نقص ایمنی یا دیابت
درمان برفک دهان چگونه است؟
چگونگی درمان برفک دهان تحت تاثیر عوامل مختلفی است که از جمله آنها میتوان به سن، وضعیت ایمنی بدن و شدت عفونت اشاره کرد. در تمامی روشهای درمانی این عارضه، هدف اصلی کنترل رشد قارچ و برطرف کردن علائم است.
1. درمان دارویی
داروهایهایی که معمولا برای درمان برفک دهان تجویز میشوند، عبارتاند از:
- داروهای ضد قارچ موضعی: مانند کلوتریمازول (Clotrimazole) به صورت قرص مکیدنی یا نیستاتین (Nystatin) به صورت دهانشویه یا قطره.
- داروهای خوراکی: در مواردی که عفونت دهان بسیار زیاد است، پزشک ممکن است ایتراکونازول یا فلوکونازول (Fluconazole) تجویز کند.
- در نوزادان: برای درمان دارویی نوزادان مبتلا به برفک دهان معمولا از نیستاتین استفاده میشود، همچنین مادر میبایست به منظور جلوگیری از ابتلا مجدد نوزاد به عفونت نوک پستان خود را درمان کند.
2. مراقبتهای خانگی و بهداشت دهان
در مواردی که شدت برفک دهان چندان زیاد نیست، میتوان با انجام چند راهکار ساده و خانگی زیر آن را درمان کرد:
- پس از مصرف اسپریهای کورتونی دهان را شستوشوی دهید.
- روزانه و منظم مسواک بزنید و حتما پس از درمان مسواک خود را تعویض کنید.
- هنگام خواب دندان مصنوعی را درآورده و آن را تمیز کنید.
- از مصرف قند زیاد، نوشیدنیهای الکلی و سیگار بپرهیزید.
در صورت مزمن شدن برفک یا بازگشت مکرر آن، بررسی و درمان بیماریهای زمینهای مانند نقص ایمنی یا دیابت، ضروری است. لازم به ذکر است که علت تلخی دهان هم میتواند منشا دیگری غیر از برفک داشته باشد.
عوارض برفک دهان چیست؟
برفک دهان در بیشتر افراد، با درمان مناسب درمان میشود و معمولا عارضهی جدی را به همراه ندارد. اما گاهی ممکن است مشکلات زیر رخ دهد:
- ایجاد مشکل در بلع به واسطه گسترش قارچ به مری
- گسترش عفونت به دیگر قسمتهای بدن در بیماران دارای مشکلات نقص ایمنی
- کاهش اشتها یا درد مزمن بهدلیل ناراحتی دهانی
- بازگشت مکرر بیماری در صورت رعایت نکردن بهداشت دهان یا درمان ناقص
چگونه میتوان از برفک دهان پیشگیری کرد؟
پیشگیری از برفک دهان تا حدود زیادی تحت تاثیر رعایت بهداشت و حفظ تعادل طبیعی فلور میکروبی دهان و رعایت است. با این وجود به چند توصیه مهم زیر توجه کنید:
- رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
- روزانه دو بار مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید.
- دهان را بعد از استفاده از اسپریهای کورتونی شستوشوی دهید.
- کنترل بیماریهای زمینهای
- بیماران دیابتی میبایست قند خون را در محدوده طبیعی نگه دارند.
- استفاده صحیح از دندان مصنوعی
- شبها هنگام خواب آن را از دهان خارج کرده و بهطور منظم ضدعفونی کنید.
- ترک سیگار
- سیگار کشیدن با برهم زدن تعادل باکتریهای دهان، خطر ابتلا به برفک دهان را بالا میبرد.
- اجتناب از مصرف غیرضروری آنتیبیوتیکها
- تنها در صورت تجویز پزشک آنتیبیوتیک مصرف کنید.
- افزایش رطوبت دهان
- در طول روز آب کافی بنوشید و استفاده از آدامس بدون قند هم میتواند برای تحریک ترشح بزاق مفید باشد.
نحوه سرایت برفک دهان
انتقال برفک دهان بهطور مستقیم از فردی به فرد دیگر امکانپذیر است، بهخصوص در افراد با ایمنی ضعیف و نوزادان. راههای انتقال برفک دهان عبارتاند از:
- تماس مستقیم دهان به دهان مانند بوسیدن
- انتقال از مادر به نوزاد هنگام شیر دادن
- استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند مسواک، قاشق یا فنجان
- انتقال از دهان به دستگاه تناسلی یا بالعکس در روابط جنسی دهانی
جمعبندی
برفک دهان یک عفونت قارچی شایع است که معمولا بهدلیل رشد بیش از حد قارچ کاندیدا آلبیکانس در دهان ایجاد میشود. این بیماری با لکههای سفید، سوزش و طعم ناخوشایند دهان شناخته میشود و در نوزادان، سالمندان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف شایعتر است. تشخیص آن با معاینه پزشک و در صورت نیاز آزمایش قارچ انجام میشود. درمان معمولا شامل داروهای ضدقارچ و رعایت بهداشت دهان است. با کنترل بیماریهای زمینهای، تمیز نگهداشتن دهان و پرهیز از مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها میتوان از بروز یا عود برفک دهان پیشگیری کرد.
سوالات متداول
1. آیا برفک دهان میتواند خودبهخود خوب شود؟
در موارد خفیف، ممکن است با رعایت بهداشت دهان و تقویت سیستم ایمنی خودبهخود برطرف شود، اما اغلب نیاز به داروی ضدقارچ دارد تا از عود مجدد جلوگیری شود.
2. آیا برفک دهان مسری است؟
بله، مخصوصا از طریق بوسیدن یا استفاده مشترک از وسایل شخصی منتقل میشود؛ اما افراد سالم معمولا در برابر آن مقاوماند و بهسادگی مبتلا نمیشوند.
3. آیا مصرف ماست یا پروبیوتیک میتواند به درمان کمک کند؟
بله، پروبیوتیکها با تقویت باکتریهای مفید دهان و دستگاه گوارش میتوانند رشد قارچ را مهار کرده و به بهبود سریعتر کمک کنند.
4. برفک دهان در نوزادان چقدر خطرناک است؟
در بیشتر موارد خطرناک نیست، اما اگر نوزاد بهخوبی شیر نخورد یا علائم شدید باشند، باید توسط پزشک معاینه شود تا از گسترش عفونت جلوگیری شود.
5. آیا رژیم غذایی در بهبود برفک دهان تاثیر دارد؟
بله، پرهیز از قند و غذاهای فرآوریشده و مصرف بیشتر سبزیجات و آب میتواند رشد قارچ را کاهش دهد و روند درمان را سرعت ببخشد.
